Διαγνωστικά Εργαλεία

ΜεταΦΩΝ

Είναι ένα σταθμισμένο εργαλείο που σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε από την Επιτροπή Έρευνας του Πανελληνίου Συλλόγου Λογοπεδικών με στόχους:

• την κατασκευή αναπτυξιακής κλίμακας μεταφωνολογικών δεξιοτήτων, δηλαδή δεξιοτήτων συνειδητού χειρισμού των φωνημάτων της γλώσσας (π.χ. αφαίρεση ενός φωνήματος από μια λέξη, αντιστροφή συλλαβών σε μια λέξη κ.ά.), μέσω αναπτυξιακού προφίλ φωνολογικής επίγνωσης κατά την προσχολική ηλικία (3;10-6;6)
• τη δημιουργία ενός διαβαθμισμένου προγράμματος δραστηριοτήτων νηπιακής και πρώτης σχολικής ηλικίας για τη διευκόλυνση στην κατάκτηση της ανάγνωσης και της γραφής
• το σχεδιασμό ανιχνευτικής δοκιμασίας για την αξιολόγηση της αναγνωστικής ικανότητας

Το ΜεταΦΩΝ τεστ χωρίζεται σε δύο κατηγορίες:

1. Το αναπτυξιακό ΜεταΦΩΝ τεστ, που προορίζεται για ηλικίες 3;10-6;6 ετών. Έχει διαγνωστικό χαρακτήρα και αποτελείται από 37 κριτήρια που αξιολογούν το επίπεδο και το ρυθμό ανάπτυξης της φωνολογικής επίγνωσης. Τα κριτήρια αποτελούνται από τρεις κλίμακες που αντιστοιχούν σε τρία φωνολογικά επίπεδα: επίγνωση ρίμας, συλλαβής και φωνήματος.
2. Το ανιχνευτικό ΜεταΦΩΝ τεστ, που προορίζεται για ηλικίες 5;0-7;0 ετών. Έχει ανιχνευτικό χαρακτήρα και αποτελείται από 15 κριτήρια αξιολόγησης, τα οποία έχουν επιλεγεί ώστε να καλύπτουν τα τρία γλωσσολογικά επίπεδα: ρίμας, συλλαβής και φωνήματος. Ο ανιχνευτικός χαρακτήρας του το καθιστά ένα εργαλείο πρόληψης για τον εντοπισμό αναγνωστικών δυσκολιών στις βαθμίδες του νηπιαγωγείου και του δημοτικού.

Λάμδα Τεστ

Το ΛΑΜΔΑ τεστ είναι ένα λογισμικό που επιχειρεί την αυτοματοποιημένη ανίχνευση μαθησιακών δυσκολιών του γραπτού και του προφορικού λόγου σε παιδιά σχολικής ηλικίας (Β’ – Δ’ Δημοτικού και Ε’ Δημοτικού – Β’ Γυμνασίου).

Περιλαμβάνει ασκήσεις με τη μορφή παιχνιδιών, οι οποίες εκτελούνται από το παιδί μέσω υπολογιστή. Με την ολοκλήρωση των δοκιμασιών εξάγεται το προφίλ επιδόσεων του μαθητή.

Η χρήση του ΛΑΜΔΑ τεστ γίνεται σε συνδυασμό με αξιολόγηση από ειδικό παιδαγωγό, προκειμένου να εντοπιστούν τα δυνατά και αδύναμα σημεία του παιδιού σε μαθησιακό επίπεδο. Με την ολοκλήρωση των δύο διαδικασιών, ο ειδικός παιδαγωγός μπορεί να διαμορφώσει ένα εξατομικευμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα.

Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου (Βογινδρούκα)

Η Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου αποτελεί την ελληνική έκδοση του Word Finding Vocabulary Test (4η έκδοση) της C. Renfrew.

Η δοκιμασία αποτελείται από 50 εικόνες που απεικονίζουν ουσιαστικά και είναι καταταγμένες σε αναπτυξιακή σειρά. Οι έννοιες που απεικονίζονται προέρχονται από καθημερινά αντικείμενα, γνωστές κατηγορίες αντικειμένων, παιδικά παραμύθια και παιδικά τηλεοπτικά προγράμματα.

Μέσω του τεστ πραγματοποιείται γλωσσική αξιολόγηση με μέτρηση των λεξιλογικών ικανοτήτων και ψυχομετρική ανάλυση. Χορηγείται σε παιδιά ηλικίας 4 έως 8 ετών.

Δοκιμασία Γλωσσικής Αντίληψης και Έκφρασης

Η Δοκιμασία Γλωσσικής Αντίληψης και Έκφρασης αποτελεί εργαλείο αξιολόγησης των γλωσσικών δεξιοτήτων ατόμων με δυσκολίες στην επικοινωνία και τη γλωσσική ανάπτυξη. Αξιολογεί τόσο την κατανόηση της γλώσσας όσο και την ικανότητα έκφρασης.

Η δοκιμασία χωρίζεται σε έξι ενότητες, οι οποίες ακολουθούν τα στάδια γλωσσικής ανάπτυξης:

• προγλωσσικό στάδιο
• μονολεκτικό στάδιο
• στάδιο συνδυασμού δύο λέξεων
• στάδιο συνδυασμού τριών λέξεων
• πρώιμο γραμματικό στάδιο
• προηγμένο γραμματικό στάδιο

Στόχος της δοκιμασίας είναι ο καθορισμός των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν τα άτομα με διαταραχές επικοινωνίας και η αξιοποίηση των αποτελεσμάτων για το σχεδιασμό του θεραπευτικού προγράμματος.

Αθήνα Τεστ Διάγνωσης Δυσκολιών Μάθησης

Το Αθήνα Τεστ Διάγνωσης Δυσκολιών Μάθησης είναι ένα ψυχοπαιδαγωγικό διαγνωστικό μέσο, το οποίο κατασκευάστηκε για τον εντοπισμό παιδιών που παρουσιάζουν δυσκολίες στις μαθησιακές απαιτήσεις του σχολείου.

Αποτελείται από σειρά διαγνωστικών δοκιμασιών που αξιολογούν κινητικές, αντιληπτικές, νοητικές και ψυχογλωσσικές διεργασίες. Οι δοκιμασίες ελέγχουν πλευρές της ανάπτυξης του παιδιού που θεωρούνται σημαντικές για τη σχολική μάθηση και προσαρμογή.

Μετά την ολοκλήρωση του τεστ, ο ειδικός παρέχει γραπτή αναλυτική έκθεση των αποτελεσμάτων με σκοπό τον εντοπισμό των δυνατών σημείων και των δυσκολιών του παιδιού. Χορηγείται σε παιδιά ηλικίας 5-9 ετών και, υπό προϋποθέσεις, σε μεγαλύτερες ηλικίες.

ΤΑΦΑ

Το ΤΑΦΑ βοηθά στην αξιολόγηση της αναγνωστικής ικανότητας παιδιών των πρώτων τάξεων του Δημοτικού. Στόχος του τεστ είναι ο εντοπισμός παιδιών που παρουσιάζουν δυσκολίες στην ανάγνωση.

Περιλαμβάνει 42 ερωτήσεις, στις οποίες το παιδί τοποθετεί μία λέξη στο κενό σημείο μιας πρότασης. Με την ολοκλήρωση της διαδικασίας, ο παιδαγωγός μπορεί να εξαγάγει συμπεράσματα σχετικά με την κατανόηση και την ταχύτητα της ανάγνωσης.

Χορηγείται σε παιδιά ηλικίας 6-10 ετών.

WISC-III (Wechsler Intelligence Scale for Children)

Αποτελεί ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο ψυχομετρικό κλινικό εργαλείο για την αξιολόγηση των νοητικών ικανοτήτων (IQ) σε παιδιά σχολικής ηλικίας.

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την ψυχολογική αξιολόγηση, το σχεδιασμό εκπαιδευτικών προγραμμάτων και την εκτίμηση της πορείας του νοητικού δυναμικού και της σχολικής επίδοσης.

Χορηγείται σε παιδιά ηλικίας 6-16 ετών.

Προβολικά Τεστ

Τα προβολικά τεστ μπορούν να δώσουν ενδείξεις σχετικά με βαθύτερες ανησυχίες, φόβους, συγκρούσεις και δυσκολίες του παιδιού.

Η βασική τους ιδέα είναι ότι, όταν παρουσιάζεται στο άτομο ένα ασαφές ή μη ξεκάθαρο ερέθισμα, μπορεί να προβάλει πάνω σε αυτό δικές του σκέψεις, συναισθήματα, επιθυμίες ή απογοητεύσεις.

Πρόκειται για ψυχοδιαγνωστικές δοκιμασίες που μπορούν να συμβάλουν στη συνολική εκτίμηση της προσωπικότητας του παιδιού, της γνωστικής του ωριμότητας, των ικανοτήτων και των συναισθηματικών του δυσκολιών.

Παιδικό Ιχνογράφημα

Η ζωγραφική μπορεί να χρησιμοποιηθεί, σε συνδυασμό με άλλες δοκιμασίες, ως μέσο άντλησης πληροφοριών σχετικά με την αναπτυξιακή πορεία, καθώς και τη συναισθηματική και νοητική κατάσταση του παιδιού.

Το παιδικό ιχνογράφημα αποτελεί σημαντικό τρόπο έκφρασης και μπορεί να προσφέρει στοιχεία που το παιδί δυσκολεύεται να εκφράσει λεκτικά.

Συνήθως αξιολογείται η απεικόνιση του ανθρώπου και της οικογένειας. Ο ειδικός μπορεί έτσι να σχηματίσει μια πρώτη εικόνα σχετικά με τη γενικότερη αντίληψη του παιδιού, την οπτική του για τα μέλη της οικογένειάς του και την αυτοεκτίμησή του.

Στην αξιολόγηση μπορεί επίσης να λαμβάνονται υπόψη οι γραμμές, τα χρώματα, η θέση του σχεδίου στο χαρτί και το μέγεθός του.

Ερωτηματολόγια

Χρησιμοποιούνται διαφορετικά ερωτηματολόγια ανάλογα με τις ανάγκες της αξιολόγησης, όπως ερωτηματολόγια για ΔΕΠ-Υ, M-CHAT, Achenbach, κατάθλιψη, προσωπικότητα και άλλους τομείς.

Ερωτηματολόγιο M-CHAT

Το M-CHAT είναι εργαλείο που χορηγείται σε γονείς παιδιών ηλικίας μεταξύ 16 και 30 μηνών και χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της πιθανότητας εμφάνισης Διαταραχών Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ).

Ο κύριος στόχος του είναι η ανίχνευση όσο το δυνατόν περισσότερων περιπτώσεων που μπορεί να χρειάζονται περαιτέρω αξιολόγηση. Ένα αυξημένο αποτέλεσμα δεν αποτελεί από μόνο του διάγνωση.

Ερωτηματολόγια Συστήματος Achenbach

Το σύστημα Achenbach αποτελεί ένα σύστημα εργαλείων για την αξιολόγηση της προσαρμοστικής λειτουργικότητας και προβλημάτων συμπεριφοράς και συναισθήματος σε παιδιά και εφήβους ηλικίας 6-18 ετών.

Δίνει τη δυνατότητα στους ειδικούς ψυχικής υγείας να αποκτήσουν μια συνολική εικόνα των δεξιοτήτων και των δυσκολιών ενός παιδιού σε μια δεδομένη χρονική στιγμή.

Η επαναχορήγησή του μετά από θεραπευτική παρέμβαση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αξιολόγηση της εξέλιξης. Το σύστημα περιλαμβάνει ερωτηματολόγια για γονείς, εκπαιδευτικούς και εφήβους, μαζί με τις αντίστοιχες κλίμακες βαθμολόγησης.

Ερωτηματολόγια Προσωπικότητας

Στα ερωτηματολόγια προσωπικότητας αξιολογούνται χαρακτηριστικά που σχετίζονται με τα συναισθήματα, τα κίνητρα, τις διαπροσωπικές σχέσεις και τις στάσεις του ατόμου.

Παραδείγματα είναι το ερωτηματολόγιο του Eysenck για ενήλικες, η Κλίμακα Μέτρησης Δυνατών Στοιχείων Χαρακτήρα για παιδιά 10-17 ετών και το Ερωτηματολόγιο Πέντε Παραγόντων Προσωπικότητας NEO.

Ερωτηματολόγια Κατάθλιψης

Κλίμακα Κατάθλιψης Beck II (BDI-II): Πρόκειται για ερωτηματολόγιο αυτοαναφοράς 21 ερωτήσεων. Χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της βαρύτητας καταθλιπτικών συμπτωμάτων και χορηγείται σε εφήβους και ενήλικες. Το άτομο απαντά λαμβάνοντας υπόψη τη διάθεσή του κατά τις τελευταίες δύο εβδομάδες. Χορηγείται σε άτομα ηλικίας 13 ετών και άνω.

Κλίμακα Κατάθλιψης Zung: Πρόκειται για ερωτηματολόγιο αυτοαναφοράς 20 ερωτήσεων που εξετάζει συναισθηματικά, ψυχολογικά και σωματικά συμπτώματα που σχετίζονται με την κατάθλιψη.

Ελληνική Κλίμακα Αξιολόγησης της ΔΕΠ/Υ-IV

Πρόκειται για δύο σταθμισμένες μορφές της κλίμακας αξιολόγησης της ΔΕΠ/Υ κατά DSM-IV για γονείς και εκπαιδευτικούς.

Σκοπός τους είναι η αξιολόγηση χαρακτηριστικών που σχετίζονται με τη Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής με ή χωρίς Υπερκινητικότητα.

Χορηγείται σε παιδιά ηλικίας 5-17 ετών.

Τεστ Θεματικής Αντίληψης για Παιδιά

Αποτελεί τεστ προσωπικότητας που επιτρέπει τη διερεύνηση χαρακτηριστικών της προσωπικότητας του παιδιού και της σχέσης του με το περιβάλλον του.

Κατά τη διάρκεια του τεστ παρουσιάζονται στο παιδί κάρτες με εικόνες ζώων και του ζητείται να δημιουργήσει μια ιστορία με αρχή, μέση και τέλος.

Μέσα από τη διαδικασία μπορούν να προκύψουν στοιχεία σχετικά με φόβους, διαπροσωπικές δυσκολίες στην οικογένεια και στο σχολείο, τις σχέσεις με τους γονείς και τα αδέλφια και γενικότερα τον τρόπο με τον οποίο το παιδί αντιλαμβάνεται το περιβάλλον του.

Χορηγείται σε παιδιά ηλικίας 3-10 ετών.

Εικόνες Δράσης

Οι Εικόνες Δράσης αποτελούν διαγνωστικό εργαλείο που χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της γλωσσικής επάρκειας σε παιδιά προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας.

Το εργαλείο εστιάζει στην αξιολόγηση δύο βασικών τομέων της γλώσσας:

• της μορφοσύνταξης, εξετάζοντας τις γραμματικές γνώσεις
• της πραγματολογίας, εξετάζοντας τον τρόπο με τον οποίο το παιδί χρησιμοποιεί τη γλώσσα για να μεταδώσει πληροφορίες

Επειδή η δοκιμασία απαιτεί σχετικά μικρό χρόνο για την ολοκλήρωσή της, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και στην αξιολόγηση παιδιών με αναπτυξιακές διαταραχές.

PLS (Preschool Language Scale) – Προσχολικής Ηλικίας

Το PLS είναι εργαλείο αξιολόγησης των εκφραστικών και αντιληπτικών γλωσσικών δεξιοτήτων.

Χρησιμοποιεί δύο βασικές κλίμακες:

• την ακουστική κατανόηση
• την εκφραστική επικοινωνία

Μέσω αυτών αξιολογούνται δεξιότητες στους τομείς της προσοχής, της σημασιολογίας, του λεξιλογίου, των εννοιών, της δομής, του συντακτικού, της σκέψης και της κοινωνικής επικοινωνίας. Παράλληλα μπορεί να εξεταστεί και η φωνολογική εξέλιξη του παιδιού.

Χορηγείται σε παιδιά προσχολικής ηλικίας.

DLS (Derbyshire Language Scheme)

Η δοκιμασία DLS αποτελεί εργαλείο γλωσσικής αξιολόγησης και παρέμβασης. Αξιολογεί το επίπεδο γλωσσικής κατανόησης και έκφρασης του παιδιού.

Η αξιολόγηση ξεκινά από το μονολεκτικό επίπεδο και, μέσω κατάλληλων δοκιμασιών, εξετάζει τη χρήση και την κατανόηση πιο σύνθετου λόγου.

Περιλαμβάνει τεστ αξιολόγησης της γλωσσικής έκφρασης και κατανόησης, καθώς και δομημένες διδακτικές ασκήσεις. Εξετάζει κυρίως την κατανόηση και παραγωγή συγκεκριμένων μορφολογικών και συντακτικών δομών.

Η αξιολόγηση και η παρέμβαση πραγματοποιούνται μέσα από το παιχνίδι, με χρήση πραγματικών αντικειμένων, σκίτσων, φωτογραφιών, επιτραπέζιων παιχνιδιών, παιχνιδιών-μινιατούρων, ομαδικών παιχνιδιών και δραστηριοτήτων καθημερινής ζωής.

Χορηγείται σε παιδιά προσχολικής και σχολικής ηλικίας.

BOEHM Test of Basic Concepts – 3

Ο Αξιολογητικός Οδηγός Boehm αναπτύχθηκε για τη μέτρηση της κατανόησης βασικών εννοιών θέσης σε μικρά παιδιά.

Εξετάζει κατά πόσο παιδιά νηπιαγωγείου, Α’ και Β’ Δημοτικού μπορούν να αναγνωρίσουν σωστά μια εικόνα μεταξύ τριών επιλογών, με βάση λεκτικές έννοιες όπως «πάνω», «κάτω», «αριστερά» και άλλες χωρικές έννοιες.

Τα αποτελέσματα παρέχουν πληροφορίες σχετικά με το επίπεδο εννοιολογικής ανάπτυξης του παιδιού.

Bender Visual-Motor Gestalt Test

Το Bender Visual-Motor Gestalt Test αποτελεί ψυχολογική δοκιμασία που χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της οπτικοκινητικής λειτουργίας και των οπτικοαντιληπτικών δεξιοτήτων.

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί στο πλαίσιο διερεύνησης αναπτυξιακών καθυστερήσεων και άλλων δυσκολιών που σχετίζονται με την οπτική αντίληψη και τον οπτικοκινητικό συντονισμό.

Χορηγείται σε ηλικίες 3 ετών και άνω.

Raven’s Progressive Matrices

Η συστοιχία δοκιμασιών Raven’s Progressive Matrices σχεδιάστηκε για να παρέχει σύντομες μη λεκτικές εκτιμήσεις της γενικής νοητικής ικανότητας.

Αξιολογεί δεξιότητες όπως η μάθηση, ο επαγωγικός συλλογισμός και η λογική. Τα ερεθίσματα που χρησιμοποιούνται είναι απλά σχέδια.

Το παιδί καλείται να εντοπίσει τον κανόνα που διέπει μια σειρά σχημάτων ή να επιλέξει το στοιχείο που συμπληρώνει σωστά ένα οπτικό μοτίβο.

DTVP-3 (Developmental Test of Visual Perception)

Το DTVP-3 αποτελεί τεστ οπτικής αντίληψης και οπτικοκινητικού συντονισμού. Χορηγείται από εργοθεραπευτές και αξιολογεί δεξιότητες παιδιών ηλικίας 4-12 ετών.

Εξετάζει μεταξύ άλλων δεξιότητες όπως:

• η αντιγραφή
• ο οπτικός εγκλεισμός, δηλαδή η ικανότητα αναγνώρισης του τμήματος που λείπει από μια ατελή εικόνα
• ο έλεγχος της κίνησης του χεριού με βάση ένα οπτικό ερέθισμα